Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), tutuklu milletvekili Can Atalay hakkında Türkiye aleyhine karar verdi. Mahkeme, Atalay'ın derhal serbest bırakılmasını ve milletvekilliği görevine dönmesine izin verilmesini talep etti. AİHM, Atalay'ın cezaevinde tutulmasının onu susturma ve siyasi çoğulculuğu zayıflatma amacı taşıdığını belirtti. Kararda Türkiye'nin Atalay'a 32 bin 500 euro (yaklaşık 35 bin 700 dolar) tazminat ödemesi de hükme bağlandı.

Anayasa Mahkemesi kararlarına rağmen cezaevinde

İnsan hakları avukatı ve seçilmiş milletvekili Can Atalay, yaklaşık beş yıldır cezaevinde bulunuyor. Türkiye'nin en yüksek mahkemesi olan Anayasa Mahkemesi'nin hak ihlali yönünde verdiği birden fazla karara rağmen Atalay serbest bırakılmadı. AİHM kararında, Atalay'ın durumunun Türkiye'deki siyasi muhalifler, insan hakları savunucuları ve gazetecilerin tutuklanması bağlamında ele alınması gerektiği vurgulandı.

Atalay, 2013 yılındaki Gezi protestolarının önde gelen isimlerinden biriydi. Hükümetin darbe girişimi olarak nitelendirdiği protestolara katıldığı gerekçesiyle Nisan 2022'de yedi kişiyle birlikte "darbe girişimine yardım ve yataklık" suçundan 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Avukatlık kariyerinde birçok sosyal ve siyasi davada mağdurları temsil eden Atalay, gazeteci ve yazarların ifade özgürlüğü davalarında da yer aldı.

Silivri'den Meclis'e uzanan süreç

Silivri Cezaevi'nde tutulduğu sırada 2023 genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi'nden (TİP) milletvekili adayı oldu. Depremden etkilenen Hatay ilinden aday olan Atalay, milletvekili seçilmesine rağmen tahliye edilmedi. Milletvekilliği statüsü 2024'te kaldırıldı; Anayasa Mahkemesi bu kararı daha sonra bozdu. Ancak iktidardaki partinin engellemesi nedeniyle Anayasa Mahkemesi kararının Meclis'te okunması uzun süre mümkün olmadı. Karar bir yıl sonra bir muhalefet milletvekili tarafından okunmasına rağmen Atalay hâlâ cezaevinde.

AİHM kararının yayımlanmasının ardından TİP lideri Erkan Baş, sosyal medya üzerinden Atalay'ın serbest bırakılması ve milletvekilliği görevinin iade edilmesi çağrısında bulundu.

Türkiye'nin AİHM kararlarına uymama geçmişi

Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ilk imzacılarından biri olmasına karşın, daha önce insan hakları savunucusu Osman Kavala ve Kürt siyasetçi Selahattin Demirtaş davalarında AİHM kararlarına uymayı reddetmişti. AİHM'nin son kararı, Türkiye'nin bu tutumunun bir kez daha uluslararası yargı denetimine tabi tutulması anlamına geliyor.