Antalya'da 9 Kasım'da başlayan ve yaklaşık 200 ülkenin katıldığı COP31 iklim zirvesinde, fosil yakıtların geleceği ve iklim finansmanı gibi başlıklarda ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarını azaltmak için ilk taslak anlaşma metni pazartesi günü yayımlandı. Zirvenin resmi bitiş tarihi cuma olarak belirlenirken, önceki BM konferanslarında sıkça yaşandığı gibi müzakerelerin uzayabileceği belirtiliyor.

Taslak metnin, Avustralya'dan Chris Bowen ile Türkiye'nin ortaklaşa yürüttüğü başkanlık düzenlemesi kapsamında hazırlandığı ve 18 sayfadan oluştuğu açıklandı. Bowen, metnin bazı ülkelerin şimdiden reddettiği maddeler içerdiğini söyledi. Düzenlediği basın toplantısında Bowen, "Açıkçası, sadece herkesin hemfikir olduğu konuları konuşursak, sürecin bu kadar başında oldukça kısa bir belge olurdu" dedi. Bowen, "İbreyi değiştirmemiz gerekiyor; bu da tarafların şu anda tam olarak aynı fikirde olmadığı konuları, önümüzdeki günlerde anlaşmaya daha da yaklaşmalarına yardımcı olmak için konuşmak anlamına geliyor" diye ekledi.

Fosil yakıtlarda iki farklı ifade

Taslak metin, sera gazı emisyonlarının ana kaynağı olan fosil yakıtlara ilişkin iki ayrı ifade biçimi içeriyor. Bunlardan biri, 2023'te kabul edilen ve fosil yakıt kullanımından "uzaklaşma" ifadesini yinelerken, diğeri daha iddialı bir dille "aşamalı olarak sona erdirme"den söz ediyor. Her iki ifadenin de nihai anlaşmadan çıkarılma olasılığı bulunuyor. Bowen, "Bu, güçlü geri bildirimlerin olacağı pek çok unsurdan biri. Taslakta olduğu gibi kalacak mı? Hayır. Taslakta fosil yakıtlarla ilgili bir tartışma olması uygun mu? Kesinlikle" değerlendirmesinde bulundu.

Metin ayrıca Türkiye'nin 2035 yılına kadar elektriğin küresel enerji tüketimindeki payını yüzde 35'e çıkarma hedefine ve zengin ülkelerin yoksul ülkelerin iklim değişikliğine uyum sağlamasına ne kadar katkıda bulunması gerektiğine dair farklı görüşlere de yer veriyor.

İklim aktivistlerinden taslağa eleştiri

Çevre düşünce kuruluşu E3G'nin İklim Diplomasisi ve Jeopolitik Program Lideri Cosima Cassel, ön taslağın çok uzun olduğunu belirtti. Cassel, "Yaklaşım, her şeyi metne koyup tarafların değiş tokuşlar için mücadele etmesine izin vermek gibi görünüyor. Test, bu süreç sonunda nihai kararın temel unsurları koruyup koruyamayacağı olacak" dedi.

Müzakerelerin dışında, zirveye ev sahipliği yapan Türkiye, yapay zekanın sürdürülebilir şekilde geliştirilmesi ve küresel ısınmanın çözümünün bir parçası olması için gönüllü bir anlaşmaya destek toplamak amacıyla bir yapay zeka taahhüdü başlattı. İklim aktivistleri arasında, veri merkezlerinin hızla yaygınlaşmasının sera gazı emisyonlarını artıracağı, toprak, su ve mineral kaynakları üzerinde baskı oluşturacağı ve enerji faturalarını yükselteceği endişesi büyüyor.

COP31 Başkanı Murat Kurum, "Sanayi ve teknoloji iklim çözümünün bir parçası olmalı" dedi. Kurum, "Aynı zamanda yapay zekanın hızlı büyümesinin sorumlu bir şekilde desteklenmesini ve iklim eylemlerinin yararına kullanılmasını sağlamamız gerekiyor" ifadelerini kullandı. Zirveye katılan yaklaşık 200 ülkeden şu ana kadar yalnızca dokuzu yapay zeka taahhüdüne imza attı.

Bir yıl boyunca Avrupa'da orman yangınlarına ve Nepal'de ölümcül bir buzul erimesine yol açan küresel ısınmanın ardından müzakerelerin önemi artmış durumda. Savaşlar ve artan yaşam maliyeti gibi diğer krizlerin, iklim eylemi konusundaki siyasi iradeyi zayıflattığı belirtiliyor. Geçen ay yayımlanan bir BM raporu, dünyanın halihazırda 1,5 santigrat derece ısınma eşiğini aşma yolunda olduğunu ortaya koymuştu. Bilim insanları, bu eşiğin iklim değişikliğinin en kötü etkilerini sınırlamak için kritik olduğunu vurguluyor.