Doğu Türkistan halkı için 12 Kasım tarihi, geçmişte ilan edilen bağımsızlık girişimleri nedeniyle büyük bir sembolik ve tarihi anlam taşımaktadır. Tarih boyunca Hunlardan Göktürklere, Uygurlardan Karahanlılara kadar pek çok Türk-İslam devletine ev sahipliği yapmış olan bu coğrafya, köklü medeniyet mirasıyla dikkat çekmektedir. Bölgede esareti reddeden halk, her dönemin zorluklarına karşı istiklal meşalesini yüksekte tutmaya gayret etmiştir.

Tarihteki Bağımsızlık Girişimleri ve Kaşgariye Devleti

On dokuzuncu yüzyılda dış müdahalelere karşı Yakup Han önderliğinde başlatılan hareket neticesinde Kaşgariye Devleti kurulmuştur. Bu yapı Osmanlı Devleti'ne bağlılığını bildirmiş, Sultan Abdülaziz adına hutbeler okutmuş ve İstanbul'a elçiler göndermiştir. Ancak dış politikadaki entrikalar ve sinsi planlar sonucunda bu devlet kısa sürede hedef alınmış ve bölge yeniden işgale uğramıştır. Buna rağmen halk özgürlük idealinden vazgeçmemiştir.

Cumhuriyet İlanları ve Yaşanan Trajediler

On iki Kasım 1933 tarihinde Kaşgarlarca anayasası, meclisi ve bakanlar kuruluyla Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti resmen kurulmuştur. Bölgedeki arayışı dış güçlerin iş birliğiyle yıkılsa da, 12 Kasım 1944 tarihinde Gulca merkezli ikinci cumhuriyet ilan edilmiştir. Cumhurbaşkanı Alihan Töre'nin ev hapsine mahkûm edilmesi ve Ahmetcan Kasımi ile beraberindeki heyetin uçak kazası süsü verilen olayda hayatını kaybetmesi, bağımsızlık hareketine ağır darbeler vurmuştur.

Ortak Vicdan ve İstiklal Vurgusu

Günümüze kadar süregelen asimilasyon ve baskı politikalarının ancak tam bağımsızlıkla son bulabileceği ifade edilmektedir. Bu bağlamda Türk ve İslam âleminin ortak vicdanına çağrılar yapılmakta, davanın yalnızca coğrafi bir mesele olmadığı vurgulanmaktadır. Bölge halkının gelecekte hürriyete kavuşacağına dair inanç ve temenniler dile getirilmektedir.

  • 12 Kasım, Doğu Türkistanlılar için özgürlük ve bağımsızlık iradesini simgeler.
  • Geçmişte kurulan cumhuriyetler dış müdahaleler ve entrikalarla hedef alınmıştır.
  • Ahmetcan Kasımi ve diğer önde gelen isimler şüpheli olaylar sonucunda yaşamını yitirmiştir.
  • Mücadelenin başarıya ulaşması için Türk dünyasının desteği kritik önem taşımaktadır.