Uluslararası Adalet Divanı Perşembe günü açıkladığı kararla, Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonları sırasında Rohingya Müslüman azınlığına karşı soykırım suçunu işlediğine hükmetti. Birleşmiş Milletler'in en yüksek mahkemesi, Soykırım Sözleşmesi kapsamında bir devletin ilk kez doğrudan soykırım suçundan sorumlu olduğunu tespit etti. Dokuz'a karşı altı oyla alınan bu karar, Myanmar ordusunun korunan bir grubu kasıtlı olarak yok etme amacı taşıdığı sonucuna vardı.
The Jerusalem Post yayımladığı değerlendirmede, bu gelişmenin Gazze'deki askeri operasyonları nedeniyle İsrail'e soykırım suçlamasında bulunan Güney Afrika'nın yaklaşımını gözden geçirmesi için bir fırsat sunduğunu belirtti. Karar, mahkemenin bu tür ağır bir sonuca varmadan önce hangi hukuki standartları aradığını net bir şekilde ortaya koydu. Rohingya halkı yıllar süren sistematik baskıların ardından toplu katliamlara, cinsel şiddete, köy yıkımlarına ve zorunlu göçe maruz kalmıştı.
Soykırım Suçlamasının Hukuki Çerçevesi ve Niyet Unsuru
Uluslararası hukukta soykırım kavramı, yalnızca sivil kayıplar, yıkımlar ya da savaş suçlarıyla eş anlamlı tutulamıyor. Mahkeme, bu suçun kesinleşmesi için ulusal, etnik, ırki veya dini bir grubu kısmen ya da tamamen ortadan kaldırma yönünde özel bir niyetin kanıtlanmasını şart koşuyor. Perşembe günü açıklanan karar, soykırım niyetine dair delillerin ne denli kritik olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
The Jerusalem Post muhabiri Yonah Jeremy Bob'un aktardığı bilgilere göre, mahkemenin delilleri değerlendirirken benimsediği geniş bakış açısı, İsrail'in hukuki savunmasını karmaşıklaştırabilecek unsurlar barındırıyor. Mahkeme, ihmal veya ağır ihmal olgusunun tek başına soykırım anlamına gelmeyeceğini belirtirken, siyasi açıklamaları ve sivil kayıpların yaşandığı koşulları da inceleme altına aldı. Güney Afrika'nın açtığı dava henüz sonuçlanmamış olsa da, divanın ara tedbir kararları kesin bir hüküm niteliği taşımıyor.
Uluslararası Hukukta Kanıt Standardı
Uzmanlar, yıkıcı askeri kampanyaların doğrudan soykırım olarak nitelendirilmesinin, farklı vahşet türleri arasındaki çizgileri bulanıklaştırabileceğine dikkat çekiyor. Aynı şekilde, meşru askeri hedeflerin öne sürülmesi de var olan soykırım niyetine dair kanıtları otomatik olarak ortadan kaldırmıyor. İsrail'in 7 Ekim 2023 sonrasında başlattığı operasyonlarda Hamas'ı hedef alma ve rehineleri kurtarma amaçları bulunuyor, ancak bu durum uluslararası insancıl hukuka uyma yükümlülüğünü ortadan kaldırmıyor.
Sonuç olarak, Myanmar hakkında verilen karar, soykırım iddialarının siyasi tartışmaların ötesinde, titiz bir delil standardıyla ele alınması gerektiğini gösteriyor. Ne İsrail'in suçluluğu peşinen kabul edilmeli ne de masumiyeti yargı kararı olmadan ilan edilmeli; uluslararası toplumun tüm devletler için aynı hukuki ölçütleri araması gerekiyor.








Karar önemli de ama niyetin kanıtlanması zor iş.