İsrail'in güneyindeki Eilat kenti yakınlarında 11 Kasım'da meydana gelen 4,5 büyüklüğündeki deprem, ülkenin olası büyük bir sismik olaya hazırlıklı olup olmadığına dair endişeleri yeniden gündeme getirdi. Deprem nedeniyle Ramon Havalimanı geçici olarak tahliye edilirken, uçuşlar aksadı. Yetkililer can kaybı ya da maddi hasar bildirmedi.

Depremin merkezi ve etkileri

İsrail Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na göre depremin merkezi, Mısır'ın Sina Yarımadası'ndaki Taba yakınlarında, Eilat'ın yaklaşık 30 kilometre güneyinde ve 8 kilometre derinlikteydi. Sarsıntı Eilat ve çevresindeki yerleşim yerlerinde hissedildi. İsrail Savunma Kuvvetleri'ne bağlı Ana Vatan Cephesi Komutanlığı, halkı binalardan uzaklaşmaları yönünde uyardı. İsrail Havalimanları İdaresi, mühendisler ve güvenlik yetkilileri tarafından tesisler ve altyapı denetlenirken Ramon Havalimanı'ndaki operasyonları geçici olarak durdurdu. Yolcular ve çalışanlar tahliye edildi; Ben-Gurion Havalimanı'ndan gelen bir Arkia uçağının iniş izni verilmediği için Ramon yakınlarında tur attığı görüldü.

Deprem görece orta şiddette olmasına rağmen, İsrail'i özellikle Ölü Deniz Fay Hattı boyunca uzanan topluluklar açısından etkileyen sismik riskleri gözler önüne serdi. Yaklaşık 1000 kilometre uzunluğundaki bu fay sistemi, Eilat Körfezi, Ölü Deniz ve Ürdün Vadisi'nden geçiyor. İsrail tarihinde yıkıcı depremler yaşandı; bunlardan 1927 Jericho depremi yüzlerce kişinin ölümüne yol açmış, Kudüs, Nablus ve diğer bölgelerde büyük hasara neden olmuştu. Sismologlar uzun süredir bir başka büyük depremin kaçınılmaz olduğu uyarısında bulunuyor, ancak bilim insanları bunun ne zaman ve nerede olacağını kesin olarak öngöremiyor.

Binaların güçlendirilmesinde yavaş ilerleme

2024 yılında yayımlanan Devlet Denetçisi raporu, binaların depreme karşı güçlendirilmesi çalışmalarının yavaşlığına ilişkin ciddi endişeleri dile getirdi. Denetim, üç kat ve üzeri yaklaşık 80 bin konut binasının güçlendirilmesi gerektiğini belirlerken, ulusal deprem güçlendirme ve kentsel yenileme programı TAMA 38 kapsamında yalnızca 2.852 projenin tamamlandığını tespit etti. Bu, güçlendirilmesi gereken binaların yüzde 4'ünden azına denk geliyor. Devlet Denetçisi Matanyahu Englman, TAMA 38'in büyük ölçüde yüksek emlak değerine sahip bölgelerde yoğunlaşan bir kentsel yenileme mekanizmasına dönüştüğünü, ekonomik olarak zayıf topluluklardaki birçok binanın yeterli korumadan yoksun kaldığını buldu. Bulgular, özellikle büyük fay hatlarına yakın çevre bölgelerdeki topluluklar için endişe vericiydi; bu bölgelerde yeniden geliştirme için ekonomik teşvikler genellikle daha zayıf.

Okullar da savunmasız durumda. Denetime göre, Ekim 2022 itibarıyla olası güçlendirme için belirlenen yaklaşık 1.600 okul binasından yalnızca 87'sinde güçlendirme çalışmaları başlamış veya tamamlanmıştı. Rapor ayrıca bina güçlendirmeye yalnızca 7 milyon şekel harcandığını, bunun bu amaçla ayrılan 186 milyon şekelin yaklaşık yüzde 4'ü olduğunu ortaya koydu. Özellikle İsrail'in 1980'de modern sismik yapı standartlarını uygulamaya koymasından önce inşa edilen birçok eski bina, şiddetli sarsıntılara karşı hâlâ özellikle savunmasız.

Erken uyarı ve acil durum hazırlığı

İsrail, depremlere yanıt verme kabiliyetini geliştirmek için adımlar attı; bunlardan biri ülke çapında erken uyarı sistemidir. TRUAA adı verilen sistem 2022'de faaliyete geçti. İsrail Jeoloji Araştırmaları Kurumu tarafından geliştirilen sistem, depremleri başladıktan kısa süre sonra tespit ediyor ve uyarıları Ana Vatan Cephesi Komutanlığı aracılığıyla iletiyor. Depremin konumuna ve yerleşim yerlerine uzaklığına bağlı olarak sistem, bölge sakinlerine güçlü sarsıntı gelmeden önce koruyucu önlem almaları için birkaç saniye sağlayabiliyor. Ancak erken uyarı sistemleri yapısal hasarı önleyemiyor veya güçlendirilmemiş binaların eksikliğini telafi edemiyor.

Şubat 2026'da Ulusal Acil Durum Yönetimi Otoritesi, ulusal hazırlığı iyileştirmeyi amaçlayan çok yıllı bir deprem hazırlık planı başlattı. Eilat depreminin yaşandığı 11 Kasım'da Ana Vatan Cephesi Komutanlığı, kurtarma ekipleri, yerel yönetimler ve acil durum kuruluşları için bir eğitim merkezi açtı. Tesis, acil durum müdahale ekipleri arasındaki koordinasyonu güçlendirmek ve depremler ile diğer büyük felaketler sırasında operasyon kabiliyetlerini artırmak üzere tasarlandı. Ana Vatan Cephesi Komutanlığı, deprem hisseden bölge sakinlerine güvenli bir şekilde açık bir alana taşınmalarını, bunu yapamayanların ise resmi deprem güvenlik talimatlarına uymalarını tavsiye ediyor.

Uyarı sistemleri ve acil müdahale kapasitelerindeki iyileşmelere rağmen, bina güçlendirmesindeki yavaş ilerleme temel endişe olmayı sürdürüyor. Eilat depremi can kaybına yol açmadı, ancak İsrail'in en büyük kırılganlığının bir sonraki büyük depremi tespit etme kabiliyeti değil, binalarının buna dayanıp dayanamayacağı olabileceğini bir kez daha hatırlattı.