Avrupalı diplomatlar, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) etrafındaki anlaşmazlığı çözmek için Çin'in kritik bir rol oynayabileceğini düşünüyor. Antalya'da devam eden Birleşmiş Milletler iklim konferansı kapsamında, çok sayıda Avrupa delegasyonundan üst düzey yetkililer, bilimsel raporlar üzerindeki tartışmada Pekin'in desteğini almak amacıyla Çinli mevkidaşlarıyla görüşüyor.

IPCC raporları ve finansman krizi

Tartışma, IPCC'nin geleceğiyle ilgili. Panel, her beş ila yedi yılda bir bilimsel değerlendirme raporları yayımlıyor ve bu raporlar, küresel ısınma konusundaki bilgi birikimi ile mücadele yöntemleri açısından referans kabul ediliyor. IPCC bilim insanları, bir sonraki rapor serisini 2028'de yayımlamayı hedefliyor. Takvim, hükümetler arasında oybirliğiyle belirleniyor; ancak Hindistan ve Suudi Arabistan liderliğindeki küçük bir ülke grubu, bu yayını ertelemeye çalışıyor. Aynı ülkeler, IPCC'nin bütçesini de engelleyerek kurumu finansman krizine sürüklüyor.

Avrupa ülkeleri, çıkmazdan kurtulmanın anahtarının Çin olduğunu değerlendiriyor. Görüşmelere katılan diplomatlara göre, Pekin'in kendi taraflarına çekilmesi halinde engelleyici ülkelerin geri adım atması muhtemel.

Üç rapor ve 2028 hedefi

IPCC'nin üç rapor yayımlaması bekleniyor: ilki iklim değişikliğinin bilimsel yönlerine, ikincisi etkilerine hazırlanma yöntemlerine, üçüncüsü ise ısınmayı önleme yollarına odaklanacak. Son rapor, 2028'deki bir sonraki COP zirvesinde yapılacak ikinci küresel değerlendirme (GST2) için özellikle önem taşıyor. Ülkeler bu değerlendirmede Paris Anlaşması kapsamındaki ilerlemelerini gözden geçirecek ve eksikliklerini gidermek için düzeltici adımlar atacak.

Raporların gecikmesi, iklim müzakerelerini güncel bilimsel verilerden yoksun bırakabilir. Bu nedenle çoğu ülke, COP33'teki değerlendirmenin en son araştırmalara dayanabilmesi için IPCC raporlarının 2028'de yayımlanmasını istiyor. Avrupa Birliği'nin baş müzakerecisi Diana Acconcia, geçen hafta gazetecilere yaptığı açıklamada, "IPCC'nin çalışmalarını sürdürmesi ve yedinci değerlendirme raporunun GST2'yi bilgilendirecek şekilde zamanında teslim edilebilmesi hayati önem taşıyor" dedi. Acconcia, "Avrupa bilimin yanında duruyor" ifadelerini kullandı.

Hindistan ve Suudi Arabistan ise daha fazla zamana ihtiyaç olduğunu savunuyor. Bu ülkeler, ek sürenin gelişmekte olan ülkelerdeki yazarlara ve hükümetlere raporları inceleme ve onaylama imkânı tanıyacağını belirtiyor. 2028 hedefine karşı çıkan bir gelişmekte olan ülkenin yetkilisi, ülkesinin kimliğinin açıklanmaması koşuluyla yaptığı değerlendirmede, "Gelişmekte olan ülkelerin bilim insanlarına yeterli zaman tanınmalı" dedi. Yetkili, bunun "engelleme veya çalışmaları geciktirme isteğinden ziyade ilkesel bir tutum" olduğunu söyledi.

Dayanışma ve alternatif takvim

2028 takvimini savunanlar arasında yalnızca Avrupa hükümetleri değil, iklim değişikliğine karşı özellikle kırılgan gelişmekte olan ülkeler de yer alıyor. Marshall Adaları Devlet Başkanı Hilda Heine, geçen hafta yaptığı açıklamada, "IPCC'yi itibarsızlaştırma ve bir sonraki küresel değerlendirmeye temel oluşturacak raporlarının yayımlanmasını engelleme girişimleri gördük" dedi. Heine, "Pasifikli bilim insanları bize bu çalışmanın öngörülen takvimde tamamlanabileceğini ve tamamlanması gerektiğini söylüyor" diye ekledi.

Norveç ve Brezilya liderleri de Antalya'daki konuşmalarında IPCC'nin rolüne destek verdi. Fransa, Hindistan ve Suudi Arabistan'ın tutumunu "kesinlikle kabul edilemez" olarak nitelendirdi. Monique Barbut'nun bir danışmanı, basınla paylaştığı görüşte, bu tutumun "bir yerde bilimi sorgulamak anlamına geldiğini" belirterek, "IPCC için çok endişeliyim" dedi.

Hindistan ve Suudi Arabistan, bilimsel yönlere odaklanan ilk raporun ara değerlendirme için zamanında sunulmasına izin veren, ancak ülkelerin atması gereken adımları ele alan diğer iki raporun yayımını 2029'a erteleyen alternatif bir takvim önerdi. Bu süreç son derece siyasi nitelik taşıyor. 2023'te tamamlanan son değerlendirme, Dubai'deki COP28'de tüm hükümetlerin imzaladığı ve fosil yakıtlardan aşamalı çıkışı öngören zorlu müzakereler sonucunda kabul edilmişti. Fosil yakıtlardan çıkış ihtiyacı ilk kez bir COP kararında tanınmıştı. O tarihten bu yana Suudi Arabistan bu sonucu geri alma çabası içinde.

Takvim tartışması, IPCC'nin finansmanına ilişkin endişelerle de iç içe geçmiş durumda. ABD'nin çekilmesiyle zaten zor durumda olan kurumun bütçesi, ciddi baskı altında. Bütçe olmadan IPCC çalışmalarını sürdüremiyor. Bu durum, önceden teknik bir ayrıntı olarak görülen konu etrafında diplomatik bir çıkmaza yol açıyor. IPCC genel kurulu, geçen ay Etiyopya'da yapılan toplantıda üst üste altıncı kez anlaşma sağlayamadı. Ülkeler, önümüzdeki yılın bütçesi konusunda anlaşmak için 1 Aralık'ta son şans toplantısında bir araya gelecek.